महाराष्ट्रातील शेतीसाठी 'वरदान' : ठिबक सिंचन योजना (२०२६ अपडेट)

महाराष्ट्रासारख्या राज्यामध्ये जिथे पावसाची अनिश्चितता मोठी आहे आणि अनेक भाग दुष्काळाचा सामना करतात, तिथे शेती वाचवण्यासाठी 'थेंबे थेंबे तळे साचे' या म्हणीप्रमाणे ठिबक सिंचन अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. शासनाच्या विविध योजनांमुळे आता सर्वसामान्य शेतकऱ्यांपर्यंत हे तंत्रज्ञान पोहोचणे सोपे झाले आहे.

आजच्या या ब्लॉगमध्ये आपण महाराष्ट्र शासनाच्या ठिबक सिंचन योजनेचे स्वरूप, फायदे आणि अर्जाची प्रक्रिया याबद्दल सविस्तर माहिती घेणार आहोत.

---

१. ठिबक सिंचन योजना म्हणजे काय?

ठिबक सिंचन ही एक अशी पद्धत आहे ज्यामध्ये झाडांच्या मुळांशी थेट, कमी वेगाने आणि ठराविक प्रमाणात पाणी दिले जाते. यामुळे पाण्याची ४०% ते ६०% बचत होते आणि खतांचा वापरही कार्यक्षमतेने करता येतो.

महाराष्ट्र शासन 'प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना' (PMKSY) आणि 'मुख्यमंत्री शाश्वत कृषी सिंचन योजना' अंतर्गत यासाठी मोठ्या प्रमाणात अनुदान देते.

---

२. योजनेचे मुख्य फायदे

• पाण्याची मोठी बचत: पारंपारिक पद्धतीपेक्षा निम्म्या पाण्यात दुप्पट क्षेत्र ओलिताखाली येते.

• उत्पादनात वाढ: पिकाला सतत ओलावा मिळाल्याने उत्पादनात २०% ते ३०% वाढ होते.

• मजुरीचा खर्च कमी: पाणी देण्यासाठी लागणारा मानवी श्रम आणि वेळ वाचतो.

• खतांचा कार्यक्षम वापर: 'व्हर्टिगेशन' (पाण्यातून खते देणे) मुळे खतांची नासाडी थांबते.

• तणांचे नियंत्रण: फक्त झाडाच्या मुळाशी पाणी मिळाल्याने आजूबाजूला अनावश्यक गवत वाढत नाही.

---

३. अनुदानाचे स्वरूप (Subsidy Structure)

महाराष्ट्र सरकारने शेतकऱ्यांच्या सोयीसाठी अनुदानाचे दोन गट केले आहेत:

शेतकरी प्रवर्ग	क्षेत्र मर्यादा	अंदाजे अनुदान
अल्प व अत्यल्प भूधारक (५ एकरपर्यंत जमीन)	५ हेक्टरपर्यंत	७५% ते ८०%
इतर शेतकरी (५ एकरपेक्षा जास्त जमीन)	५ हेक्टरपर्यंत	४५% ते ५०%

टीप: काही विशिष्ट जिल्ह्यांमध्ये किंवा दुष्काळी तालुक्यांमध्ये राज्य शासनाकडून 'पूरक अनुदान' देऊन ही मर्यादा वाढवली जाते.

---

४. आवश्यक कागदपत्रे

अर्ज करण्यासाठी खालील कागदपत्रे जवळ असणे आवश्यक आहे:

• ७/१२ आणि ८-अ उतारा.

• आधार कार्ड.

• बँक पासबुकची झेरॉक्स (आधार संलग्न).

• जातीचा दाखला (अनुसूचीत जाती/जमाती असल्यास).

• वीज बिल (पंप सेट असल्यास).

• पूर्व संमती पत्र (निवड झाल्यानंतर).

---

५. अर्ज प्रक्रिया: महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टल

आता महाराष्ट्र सरकारने सर्व कृषी योजनांसाठी एकच खिडकी योजना म्हणजेच 'महाडीबीटी पोर्टल' सुरू केले आहे.

1. सर्वात आधी MahaDBT Farmer Portal वर नोंदणी करा.

2. 'अर्ज करा' या पर्यायावर जाऊन 'सिंचन साधने आणि सुविधा' हा घटक निवडा.

3. ठिबक सिंचन निवडून आपली वैयक्तिक आणि जमिनीची माहिती भरा.

4. लॉटरीमध्ये नाव आल्यावर आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.

5. कृषी विभागाकडून 'पूर्व संमती' मिळाल्यावर ठिबक संच बसवून घ्या.

---

६. महत्वाच्या टिप्स

• अधिकृत विक्रेते: नेहमी शासनाने मान्यता दिलेल्या अधिकृत कंपन्यांकडूनच ठिबक संच खरेदी करा, तरच अनुदान मिळते.

• मेंटेनन्स: लॅटरल पाईप्स वेळोवेळी स्वच्छ करा आणि फिल्टर्सची निगा राखा जेणेकरून संच दीर्घकाळ टिकेल.

• विमा: शक्य असल्यास संचाचा विमा उतरवून घ्यावा.

---

सूचना- अधिक माहितीसाठी कृषी सहाय्यक किंवा तालुका कृषी अधिकारी यांचे मार्गदर्शन घ्यावे.